است که با عینک بشربین، به قدرت الله تعالی نگاه شده است. آری، غیر خداوند متعال، محال است که بدون ماده اولیه، چیزی بسازد، ولی قدرت حقّ متعال به گونهای است که اگر اراده کند چیزی موجود شود، میشود؛ خواه ارادهاش به ایجاد چیزی از چیز دیگری تعلق گرفته باشد (مانند خلقت انسان از نطفه) و خواه به ایجاد «نه از چیزی» (همانند کائن اول)، و ظاهرا این از اختصاصات اوست و کسی در آن شریک نیست، حتی پیامبران الهی و امامان معصوم علیهم السلام ؛ چنانچه عبداللهبنسنان از امامصادق علیه السلام نقل میکند که فرمودند:«لَا یُکَوِّنُ الشَّیْءَ لَا مِنْ شَیْءٍ إِلَّا الله»؛۱کسی غیر از خدا چیزی را «نه از چیزی» هستی نمیدهد.
نگاه سوم
یکی از مسلّمات و ضروریات مذهب حقه تشیع و حتی دیگر شرایع، این است که اللهتعالی اولاً: فاعل مختار میباشد،۲ و ثانیاً: همه چیزها به اراده و خواست او موجود میشوند.۳ البته فعلیبودن (از صفاتِ فعلبودن) یا ذاتیبودن این اراده را _ که شناخت آن یکی از مهمترین زیرساختهای مسئله «حدوث و قِدَم» را رقممیزند و اندیشمندانی را نیز به چالش کشانده است _ تنها باید در مستندات وحیانی پیگیری کرد. به نظر میرسد، بخشی از سخنان سخنوران معصوم علیهم السلام بدون هیچ معارضی گویای فعلیبودن اراده الله تعالی میباشند. این سخنان در دو بخش قابل بررسی است:
1. سخنانی که به صراحت از فعلی و حادثبودن اراده حکایت دارند؛
2. سخنانی که به صراحت، گویای تفکیک و تقدم و تأخر بین علم و اراده حضرتحق میباشند.
بخش اول (از "نگاه" سوم)
1. صحیحه صفوانبنیحیی از امامرضا علیه السلام : «فَإِرَادَةُ الله هِیَ الْفِعْلُ لَا غَیْرُ ذَلِکَ»؛ 4 اراده
1.. التوحید، ص۶۸.
2.. چنانچه قرآن میفرماید: ( وَ رَبُّکَ یَخْلُقُ ما یَشاءُ وَ یَخْتار) (القصص، آیه ۶۸) (إِنَّ رَبَّکَ فَعَّالٌ لِما یُرِید) (هود، آیۀ۱۰۷) و... .
3.. چنانچه شیخکلینی رحمة الله علیه به صورت مسند از امامکاظم علیه السلام نقل میکند که فرمودند: «وَ کُلُّ شَیْءٍ سِوَاهُ مَخْلُوقٌ وَ إِنَّمَا تُکَوَّنُ الْأَشْیَاءُ بِإِرَادَتِهِ وَ مَشِیئَتِهِ»؛ (الکافی، ج۱، ص۱۰۶، ش۷).
4.. الکافی، ج۱، ص۱۰۹.
