الأصح» ۱ و «… وثاقة محمد بن سنان كما لايبعد» ۲ ياد مى كند.
در اينجا ممكن است گفته شود كه نظر امام(ره), تضعيف محمد بن سنان است; زيرا در بحث اصحاب اجماع مى گويد:
… وأما صفوان بن يحيى, فقد روى عن …محمد بن سنان الذى ضعّفوه, بل عن المفضل أنّه من الكذّابين المشهورين. ۳
و در ادامه مى گويد:
… وأما الحسن بن محبوب, يروى عن… محمد بن سنان و… من الضعاف والموصوفين بالوضع. ۴
… و أمّا يونس بن عبدالرحمان, فقد روى عن… محمد بن سنان و… الى غير ذلك من الضعفاء. ۵
امّا مى توان اين تهافت را در كلام امام(ره) به اين گونه حل كرد كه بگوييم امام(ره) در بحث اصحاب اجماع, تنها درصدد خدشه وارد كردن به مبناى توثيق همه مشايخ اصحاب اجماع است و از اين رو, بعضى از مشايخ اصحاب اجماع را كه رجاليانْ تضعيفشان كرده اند, نام مى برد كه يكى از آنها محمد بن سنان است و اين عمل, لزوماً به معناى قبول تضعيف او از سوى امام(ره) نيست.
امّا اين توجيه, صحيح به نظر نمى رسد; زيرا با اين توجيه, تنها مى توانيم عبارت اوّل امام(ره) يعنى «ضعفوه» را توجيه نماييم; در حالى كه در عبارات ديگر, امام(ره) صريحاً از تعابيرى همچون «الضعاف» و «الموصوفين بالوضع» و «الضعفاء» استفاده مى كند كه نشان دهنده نظر اوست.
-121-
1.همان جا.
2.كتاب البيع, ج۲, ص۳۳۵.
3.همان, ج۳, ص۴۱۰. عبارت ايشان چنين است: صحيح حذيفة بن منصور, بناءً على وثاقة محمد بن سنان كما لايبعد.
4.كتاب الطهارة, ج۳, ص۲۵۱.
5.همان, ص۲۵۲.
