بگو: به نظر شما اگر عذاب خدا شما را در رسد، يا رستاخيز شما را دريابدـ اگر راستگوييدـ كسى غير از خدا را مى خوانيد؟! بلكه تنها او را مى خوانيد. و اگر او بخواهد رنج و بلا را از شما دور مىگرداند و آنچه را شريك [ او] قرار داديد فراموش مى كنيد.
2ـ 8ـ 2) براساس اين آيات و روايات، يكى از حالاتى كه انسان در آن حالت به خداى معروف فطرى خويش روى مىآورد و او را به قلب خويش مىيابد و از غفلت و فراموشى بيرون مىآيد، حالت گرفتارى و سختى است. قرآن كريم به وجدانِ خداوند سبحان در اين حالت تصريح دارد و مىفرمايد:
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُـهُمْ كَسَرابٍ بِقِـيعَةٍ يَحْسَـبُهُ الظَّـمْآنُ ماءً، حَتّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْـئاً وَ وَجَدَ اللّهَ عِنْدَهُ فَوَفّاهُ حِسابَهُ وَاللّهُ سَرِيعُ الحِسابِ.۱اعمال كافران مانند سرابى در كوير است كه انسان تشنه، آن را آب مىپندارد. امّا هنگامى كه به سوى آن مىآيد، آن را چيزى نمىيابد و خدا را نزد آن مىيابد. و خداوند، حساب او را به طور كامل مى دهد. و خداوند سريع الحساب است.
در اين آيهى شريفه، وجدان خداوند سبحان به هنگام تشنگى و دويدن به دنبال آب و نرسيدن به آن و قطع اميد از يافتن آن، به صراحت بيان شده است.
روشن است كه وجدان خداوند سبحان در اين حالت، وجدانِ واقعى و حقيقى است نه اثبات عقلى و ذهنى. و اين در حقيقت همان امرى است كه امام عليه السلام بدان تنبّه دادند كه همهى انسانها به هنگام قطع اميد از همهى خلايق، به خداى سبحان روى مىآورند، او را به يگانگى مىخوانند و از او كمك و يارى مىجويند.
3. ظهور معرفت فطرى در بأساء و ضرّاء، و ايمان و كفر
3ـ 1) در بحث از آيهى شريفهى «كانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَةً» گفتيم كه همهى انسانها آنگاه كه پا به دنيا مى گذارند، در فطرت خويش معرفت خداوند سبحان را دارند: «كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ.» امّا با وجود اين، همه از خداى خويش، محجوب به حجاب غفلت و فراموشىاند. خداى تعالى به عمد، معرفت خويش را