دوره جامع آشنایی روشمند با نهجالبلاغه، از ۲ اسفند ماه ۱۴۰۴ در ۲۰ جلسه با حضور اساتید برجسته حوزه و دانشگاه، به صورت حضوری و مجازی توسط آکادمی بینالمللی حکمت برگزار شد.
گواهی پایان دوره، به صورت مشترک با آکادمی بینالمللی حکمت و مرکز مطالعات میراث علوی و پژوهشگاه قرآن و حدیث، اعطا گردید.
خلاصه جلسه
انس با نهجالبلاغه؛ از کودکی تا دانشگاه
در ابتدای این نشست، سخنران به بیان مسیر علمی و پژوهشی خود پرداخت و ریشه علاقهاش به نهجالبلاغه را در تربیت خانوادگی و مطالعه شرح «ابن ابیالحدید» در دوران کودکی دانست. وی با اشاره به همکاریهای خود با شخصیتهای برجستهای همچون آیتالله طالقانی (در ترجمه پرتوی از نهجالبلاغه) و شهید مطهری، از دههها تلاش خویش برای تصحیح، ترجمه و آموزش این کتاب عظیم سخن گفت.
بغداد؛ مهد آزاداندیشی و شکوفایی سید رضی
در ادامه، اوضاع بغداد در قرن چهارم هجری تشریح شد؛ دورانی که حکومت آلبویه بر سر کار بود و به دلیل تسامح مذهبی و خردگرایی حاکمان آن، بغداد به مرکز پیشرفتهترین علوم انسانی و اسلامی تبدیل شده بود. سید رضی در چنین بستر پویایی چشم به جهان گشود. پدر او از سادات موسوی و مادرش از سادات حسینی بود و از همینرو به «شریف رضی» شهرت یافت.
رؤیای صادقه شیخ مفید و نبوغی که جهانی شد
سخنران نشست با اشاره به نبوغ زودهنگام سید رضی، به ماجرای تاریخی و شگفتانگیز شاگردی او نزد «شیخ مفید» پرداخت. شیخ مفید در خواب میبیند که حضرت زهرا (س)، دست امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) را گرفته و از او میخواهد به آنان فقه بیاموزد. فردای آن شب، مادر سید رضی دست او و برادر بزرگترش (سید مرتضی) را گرفته و با همان عبارتِ در خواب، از شیخ مفید میخواهد به فرزندانش فقه بیاموزد.
این هوش سرشار بدان حد بود که سید رضی پیش از دهسالگی قصایدی در سطح شاعران بزرگ میسرود و در همان نوجوانی، استادان بزرگ نحو و ادبیات را در مباحثات علمی، مبهوت هوش و کنایههای ظریف سیاسی خود میکرد.
استغنای طبع و عزتنفسی تکرارنشدنی
بخش جذاب این سخنرانی، بیان ویژگی «علو همت» و بینیازی سید رضی بود. برخلاف رسم شاعران و عالمان آن زمان، سید رضی هرگز از هیچکس صله، هدیه یا پاداشی نپذیرفت. استاد سخنران با ذکر روایتهایی تاریخی بیان کرد که سید رضی حتی هدایای خلیفه عباسی، امیر آلبویه و وزیران وقت را به بهانههای مختلف ـ حتی هدایایی که برای تولد فرزندش فرستاده شده بود یا روغن چراغ برای مطالعه ـ رد میکرد تا استقلال علمی و آزادگی خود را حفظ کند.
اشعر قریش و سوگنامههای کربلا
سید رضی در کنار مقام علمی، در سن ۱۷ سالگی سه منصب مهم «نقابت سادات»، «امارت حجاج» و «قاضی مظالم» را بر عهده گرفت. با این حال، شهرت او در ادبیات تا جایی پیش رفت که علمای بزرگ اهل سنت، مانند ابن خلکان و ثعالبی، او را بیتردید «اشعر قریش» (بهترین شاعر تاریخ قریش) دانستند. اشعار او که شامل ۱۰۸ قصیده است، هرگز برای تملق سروده نشد. سوزناکترین سرودههای او، مراثی باشکوهی است که برای شهدای کربلا و امام حسین (ع) سروده است.
نهجالبلاغه و پاسخ به شبهات پیرامون اصالت آن
سخنران در بخش پایانی نشست، به انگیزه تدوین نهجالبلاغه پرداخت. سید رضی با هدف نشان دادن فصاحت و بلاغت بینظیر کلام امیرالمؤمنین (ع)، اقدام به گردآوری این خطبهها، نامهها و کلمات قصار کرد.
در پاسخ به شبهاتی که این کلمات را ساخته خود سید رضی یا برادرش سید مرتضی میدانند، تأکید شد که اسناد تاریخی نشان میدهد این خطبهها دهها سال پیش از تولد سید رضی در کتابهای دیگر موجود بوده است؛ اما متأسفانه به دلیل آتشزدن کتابخانههای بزرگ بغداد بر اثر تعصبات مذهبی، سیل ویرانگر دجله و بعدها حمله مغولان، بسیاری از منابع اولیه از بین رفتهاند.
کلام آخر
سید رضی، عالمی که تمام عمر ۴۷ ساله خود را وقف علم، آزادگی و نشر معارف اهلبیت (ع) کرد، شاهکاری به نام نهجالبلاغه برای بشریت به یادگار گذاشت؛ اثری که امروز وظیفه ماست علاوه بر خواندن و شناختن آن، مفاهیم عمیقش را در زندگی فردی و اجتماعی خود پیادهسازی کنیم.
عناوین بخشهای فیلم
۰۰:۳۰ معرفی استاد محمد مهدی جعفری
۰۲:۳۹ دوران تحصیل و آغاز علاقه به نهجالبلاغه استاد
۰۶:۵۲ پژوهش های استاد
۱۱:۴۰ معرفی سید رضی (ره)
۱۶:۱۱ داستان خواب شیخ مفید (ره)
۲۱:۱۲ فضای فکری بغداد در عصر آل بویه
۲۳:۱۲ قرن شاعران سه گانه
۲۳:۳۷ سید رضی، شاعر و ادیب بزرگ قرن چهارم
۲۸:۴۶ علو همت سید رضی (ره)
۵۱:۴۳ هیچ کتابی از سخنان امام علی (ع) مثل نهج البلاغه نشد
۰۱:۰۹:۳۷ پرسش و پاسخ
۰۱:۱۰:۰۳ با وجود اینکه سید مرتضی (ره) برادر بزرگ تر بود چرا پست مهمی مثل نقابت طالبیان را به برادر کوچک تر دادند؟
۰۱:۱۲:۴۰ چرا وقتی سید رضی (ره) فوت میکنند برادر بزرگتر
در مراسم تشیع و دفن شرکت نمیکند؟
۰۱:۱۴:۵۵ نمونه ای از اطلاعات رجالی و حدیثی در مجازات النبویه
۰۱:۱۶:۲۶ اشاره بیشتر به کتاب نهج البلاغه ثانی
