امام علی علیه السلام
الأَمانِيُّ تُعمي أعيُنَ البَصائِرِ .
آرزوها، چشمهاى بصيرت را كور مىكنند .
نهج البلاغة : الحكمة 275
چکیده : يكي از مهم‌‌ترين متون حديثي كه به نقش «استغاثه» در واقع شدن فرج اهل بيت (ع) مي‌پردازد، «روايت فضل بن ابي قره» از امام صادق (ع) است. سيماي كلي اين روايت، اموري مانند داستان بشارت تولد حضرت اسحاق، تعجب جناب ...
نویسنده :
چکیده : از دیرباز، روایات تحریف، جمع قرآن، نزول بر هفت حرف و نسخ تلاوت از چالش‌برانگیزترین مباحث علوم قرآنی به شمار رفته‌اند. آنچه این مناقشات را پیچیده‌تر ساخته، تعارض ظاهری میان روایات فراوان در منابع کهن فریقین -به‌ویژه صحاح سته- و ...
چکیده : مفهوم لیلةالقدر از موضوعات چالش‌برانگیز در تفسیر و علوم قرآنی است که افزون بر مفسران، عرفا و محدثان نیز به تأویل آن پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تطبیقی-انتقادی، به بررسی و ارزیابی دو دسته تأویل‌های عرفانی ...
چکیده : حجیت ظواهر قرآن و امکان دستیابی به مراد الهی از طریق فهم ظاهر آیات، از مسائل مهم در حوزه روش‌شناسی تفسیر قرآن است که در میان دیدگاه‌های مختلف تفسیری، به‌ویژه در نسبت میان قرآن و روایات، محل بحث بوده است. ...
چکیده : پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد معنایی و کارکردهای تفسیری مفهوم «استغفار» در قرآن کریم، با بهره‌گیری از روایات تفسیری به تحلیل آیات منتخب از سه سوره محوری «آل‌عمران»، «هود» و «نوح» می‌پردازد. مسئله اصلی این تحقیق، تبیین تنوع کارکردهای ...
چکیده : نهاد خانواده بنیادی مقدس است که خالق هستی آن را مبتنی بر رحمت و مودّت میان زوجین قرار داده است. در این راستا کیفیت خلقت حوا و هدف از خلقت زنان در میان اهل‌فن، محل اختلاف بوده است. در فضای ...
چکیده : این پژوهش، با هدف کشف پیش‌فرض‌های معرفت‌شناختی قرآن کریم، در باب مفهوم «جهل» و ارائهٔ تحلیلی نظام‌مند از آن، با اتکا به داده‌های قرآنی و روایی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری «معرفت‌شناسی فضیلت» معاصر انجام شده است. تمرکز بر ...
چکیده : خدای متعال در قرآن، رسول خود را از سرگذشت پیشینیان آگاه می‌کند و آن را مایۀ عبرت بندگان خود می‌داند. در آیۀ 243 سورۀ بقره، سرگذشت گروهی از بنی‌اسرائیل را بیان کرده و از مرگ و حیات دوبارۀ آن‌ها سخن ...
چکیده : روایات، گنجینه‌های ارزشمندی برای فهم قرآن کریم بوده و می‌توانند از زاویه‌های گوناگون در تفسیر آیات، بشر را یاری کنند. این پژوهش، بر آن است که با گونه‌شناسی روایات تفسیری، کارکردهای مختلف آن‌ها را نشان دهد. سؤال اصلی پژوهش این ...
چکیده : مسئلۀ اختیار و نسبت آن با ارادۀ الهی، از مهم‌ترین مباحث کلامی و تفسیری در اندیشۀ اسلامی است. در این میان، دو رویکرد جبر و تفویض، به‌عنوان دو قرائت افراطی از نسبت ارادۀ انسان و مشیت الهی مطرح شده‌اند. آیۀ ...
چکیده : این پژوهش، با هدف تبیین غرض اصلی سورۀ حجرات و تکیه بر تحلیل ساختار درونی آیات و روایات، به روشی تلفیقی از «تفسیر ساختاری» و «تفسیر روایی» انجام شده است. در این راستا، ابتدا با بررسی روایات اسباب نزول و ...
چکیده : حقوق نسلهای آینده، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی عدالت بین‌نسلی، بر اصل حفاظت از منابع طبیعی و انتقال عادلانۀ آن به نسلهای آتی استوار است. هدف این پژوهش، بررسی میزان توجه قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) به حقوق نسلهای ...
چکیده : آیت‌الله سید محمدهادی میلانی (م 1353ش) تبیین و تدریس مبانی اعتبار سنجی احادیث شیعه را ابتدا در دو حوزه علمیه عراق (نجف و کربلا) آغاز نموده و در حوزه علمیه خراسان بدان تداوم بخشید. در مقطع تاریخی حضور ایشان در ...
چکیده : امیرالمؤمنین(ع) در مدت چهار سال و نه ماه حکومتشان، سه رویارویی بزرگ با مسلمانان داشت که با استناد به خطبه 173 نهج‌البلاغه می‌توان از آن به جنگ با اهل قبله یا فتنۀ درون جامعه اسلامی تعبیر کرد. امیرالمومنین(ع) در ...
چکیده : روایات تفسیری مجموعه‌ای است از انواع روایات معناساز که گاه برخی در نگاه اولیه مانع‌ساز تلقی می‌شوند. به عنوان نمونه روایاتی ذیل آیۀ «وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغ»، مراد از «ومَن بلَغَ» را امام معصوم می‌دانند ...
چکیده : گزاره‌های حدیثی، همراه با آیات قرآن کریم، از مهم‌ترین منابع دستیابی به معارف دینی‌اند. یکی از تعابیر مشهور منسوب به امیر مؤمنان(ع)، عبارت «مَنْ یَمُتْ یَرَنِی» است که از سده سوم در منابع روایی دیده شده و در انتساب آن ...
چکیده : حدیث طیر، به عنوان یکی از روایات مهم فضائل حضرت علی(ع)، همواره مورد توجه محققان شیعه و سنی قرار داشته است. شمس‌الدین ذهبی، از چهره‌های مهم اهل سنت، در آثار متعددی به این حدیث پرداخته و مواضع متفاوتی را در ...
چکیده : یکی از مباحث زبان‌شناسی ، نظریه انسجام متنی است که علت اصلی معناداربودن و متنیّتِ هر متن را انسجام و یکپارچگی آن می داند. این نظریه عواملی که عناصر به‌وجود آورنده متن را به‌هم مرتبط می‌سازد و سبب انسجام و ...
چکیده : مفهوم «ولایت» در حدیث غدیر، از جمله مفاهیمی است که دیدگاه‌های متناقضی از سوی شیعه و اهل‌‌سنت نسبت به آن ارائه شده است. شیعه، «ولایت» مطرح‌شده در این حدیث را از مهم‌ترین نصوص قطعی بر امامت و وصایت امام علی(ع) ...
چکیده : هرچند در بینش سیاسی اسلام حاکمیت اصلی از آن خداست، اما اعتقاد به برتری حاکمیت الهی و احکام شرعی به هیچ روی به معنای تحدید و یا نقصان نقش و تأثیر مردم در ارتقای کارکرد دولت اسلامی، در مقام مدیریت ...
چکیده : واقعۀ غدیر در جریان تاریخ اسلام، از سال دهم هجرى تا به امروز، چالش‌برانگیزترین مسئله میان مدرسۀ اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) و مدرسۀ عامه بوده است. آیات غدیر از حیث شأن نزول، پژوهش‌های بسیارى از فریقین را به خود جذب کرده است. ...
چکیده : شعر و ادبیات هر قوم آیینه افکار، باورها، و گرایش‌‌های آن است. نماد تفکر، اعتقادات، و فرهنگ مکتبی شیعه نیز در آیینه ادبیات آیینی شاعران ولایی شیعی متجلی است. از آن‌جا که غدیر نماد تشیع است، چندان هم گزافه نیست ...
چکیده : واقعه غدیرخم مورد تایید کامل منابع شیعه و بسیاری از منابع اهل سنت است. پس از ماجرای سقیفه این امر الهی مورد چالش و بی‌توجهی واقع گردید. با توجه به حاکمیت فضای خفقان‌آمیز، از آن پس مسئولیت ابلاغ غدیر و ...
چکیده : واقعه غدير خم از گستردگى و اهمّيّت خاصّى برخوردار است و مستشرقان با اين واقعيّت با رويكرد خاصى بررسى رويكرد مستشرقان در برخورد با تفكّر شيعى به طور عام و در برخورد با واقعه غدير به طور خاص، نشان مىدهد ...
چکیده : در حوزه فقه، عدم استناد به روایات فقهی توسط متقدمان، که به معنای عدم صدور فتوا از سوی بسیاری از فقهای شیعه است، به عنوان عاملی کلیدی در تضعیف اعتبار آن احادیث تلقی می‌شود. خاستگاه‌های اعراض از روایات را می‌توان ...
چکیده : این نوشته ابتدا از ضرورت مطالعات نظری در مبانی و فرایند ترجمه حدیث سخن گفته است؛ ادعایی که با توجه به پیشینه نه چندان غنی در عرصه مطالعات ترجمه حدیث، قابل تصدیق است. سپس به ارائه تعریفی از ترجمه پرداخته ...
چکیده : احمد بن علی نَجاشی در کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعة به نکات اثرگذاری در عرصه فهرست نگاری و ارزیابی فهرستی اهتمام داشته است. این نکات را در ضمنِ توصیفاتِ سه ضلع معرفی نویسنده، اثر و طریق می توان مشاهده کرد. ...
چکیده : اندیشه ظل‌اللهی سلاطین تا سده‌های اخیر حیات داشته و اخبار ظل‌الله بودن سلطان مبنای مشروعیت‌بخشی به این باور قرار گرفته است. هدف نوشتار حاضر واکاوی این اخبار برای پاسخ به این پرسش است که اعتبار این گزارش‌ها چگونه می‌باشد؟ بدین ...
چکیده : علامه مجلسی در "مرآةالعقول" ، اهتمام ویژه‌ای به تبیین واژگان و اصطلاحات به‌کاررفته در روایات کافی دارد. وی در این راستا، گاه از ظرفیت‌های زبان فارسی در شرح واژگان حدیث بهره برده است. این بهره‌گیری نه‌تنها در قالب معادل‌یابی واژگان، ...
چکیده : مفهوم «راسخان فی العلم» یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم معرفت‌شناختی است. تعریف ارائه‌شده از این مفهوم در خطبه اشباح که اوج دانایی (رسوخ) را به «اعتراف به ناتوانی» پیوند می‌زند، یک چالش تفسیری عمیق ایجاد کرده است. مسئله اصلی این پژوهش، ...
